Veel beelden aan de noordkant zijn opgeknapt

In deze periode is er gewerkt aan de buitenkant van de Sint-Jan in Den Bosch. Om precies te zijn aan de noordkant van de kerk, bij de vijfde tot en met de zevende travee. Er zijn onder andere beelden, glas-in-loodramen en natuurstenen onderdelen hersteld of vervangen.

Waarom is er voor deze aanpak gekozen?

Normaal werd steeds één deel van de kerk aangepakt. Nu zijn twee delen tegelijk gedaan. Zo was er meer tijd om goed na te denken over de keuzes bij de restauratie. Dit idee kwam al naar voren bij de vorige restauratiefase in 2018.

Wat is er precies gedaan?

Beelden van engelen en heiligen zijn onderzocht en soms vervangen. Natuurstenen onderdelen zoals balustrades en pinakels zijn uit elkaar gehaald, hersteld of vervangen. Glas-in-loodramen zijn schoongemaakt, hersteld en voorzien van extra glas ter bescherming. Het voegwerk is op sommige plekken vernieuwd. Daarbij werd het voegwerk van de restauratie uit de negentiende eeuw zoveel mogelijk behouden. Er is gewerkt met verschillende soorten steen, zoals Udelfanger zandsteen, Bentheimer zandsteen en basaltlava.

Welke steensoorten zijn gebruikt?

De meeste stenen zijn van Udelfanger zandsteen. Soms is Bentheimer zandsteen gebruikt. Ook zijn er oudere stenen zoals Ledesteen en kalksteen uit België. Die komen nog uit de periode van de eerste restauratie in 1880. De andere stenen komen uit de restauratie van 1960. Basaltlava is gebruikt bij eerdere restauraties, maar bleek niet altijd goed te passen bij de andere stenen. Daarom is geprobeerd om de kleur van basaltlava aan te passen met silicaatverf.

Twee verschillende soorten schade aan de stenen

Er waren twee soorten schade: roestende ijzeren pinnen die de stenen kapot drukten, en schade door water en zout. Water zorgde voor schade aan de stenen. Zouten bleven achter en maakten de stenen broos. Sommige stenen klonken hol en zijn daarom vervangen.

Herstel van beelden

Beelden zijn op verschillende manieren hersteld. Sommige zijn helemaal vervangen. Andere zijn hersteld met speciale mortel. Bij ernstige schade is gekozen voor de Jbach-methode: een behandeling waarbij de steen wordt versterkt.

Wanneer worden beelden vervangen of hersteld?

Een beeld wordt niet zomaar vervangen. Eerst wordt er gekeken of en hoe het hersteld kan worden. Als beelden veel vormverlies hebben, worden ze vervangen door een kopie. Beelden kunnen worden hersteld met de JBach-methode als er kleine (mortel)herstellingen nodig zijn.

Jbach-methode voor behoud van de beelden

Beelden die niet vervangen zijn, zijn behandeld met de Jbach-methode. Dit is een speciale techniek waarbij de steen wordt versterkt. Voor deze behandeling moesten de beelden eerst helemaal droog zijn en goed hersteld worden. Soms was er extra werk nodig na de behandeling, zoals het opnieuw kleuren van de steen.

Deze beelden zijn vervangen of hersteld
Tien engelenbeelden zijn uit elkaar gehaald en onderzocht. Vijf daarvan zijn vervangen. De andere zijn hersteld met speciale mortel. Soms was er te veel zout in de steen, dan werd het beeld vervangen. Ook het beeld van Leo de Grote is vervangen. Het beeld van Sint Laurentius is hersteld en niet vervangen.

Beelden vervangen was soms lastig door de materialen
De standbeelden van Udelfangerzandsteen vervangen was soms lastig. Die steensoort wordt namelijk meestal in blokken van 1.1 meter hoogte verkocht. Maar de engelenbeelden zijn 1.25 meter hoog. De restauratiearchitect kon het juiste formaat nog wel leveren. Dat was helaas niet het geval voor de heiligenbeelden. Die moesten worden vervangen. Daarvoor moest met een andere methode worden gewerkt. De kopie die er nu is bestaat uit twee met kalklijm en rvs doken verankerde blokken met liggende leger.

Standbeeld van Laurentius
Het gebeeldhouwde roosterattribuut aan zijn voeten van het standbeeld van de heilige Lauurentius opnieuw worden ingeboet. Dat deed Serge van Druten. Het standbeeld is uiteindelijk drie keer behandeld met Saltsorbcompressen. Ook is het ingescand op een hoge resolutie. Hierdoor kan het beeld op een later tijdstip worden nagemaakt als het heel erg versleten is. De scan is gedaan door Jan Viguurs van de afdeling Erfgoed van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Voordat het standbeeld van Sint Laurentius werd teruggeplaatst zijn de laatste beschadigingen op het basement, pij en gezicht hersteld door de steenrestaurator Adriaan van Rossem.

Restauratie van glas-in-loodramen

Twee glas-in-loodramen zijn gerestaureerd: G39C en G40C. Alle panelen zijn uitgenomen, schoongemaakt en hersteld. Gebroken ruitjes zijn gelijmd of vervangen. Het lood is helemaal vernieuwd. Daarna zijn de ramen teruggeplaatst en voorzien van extra glas ter bescherming.

Samenwerking met glazeniers

De ramen zijn gerestaureerd door Glas Bewerkingsbedrijf Brabant (GBB) en Kunstregie. Beide bedrijven hebben een verslag gemaakt van hun werk. Het bouwteam heeft de panelen beoordeeld en goedgekeurd.